Doorgaans beschikken organisaties in een gebouw met meerdere bouwlagen, al jarenlang over een evacuatiestoel. Maar wat doe je als deze aan vervanging toe is? Kies je opnieuw voor een evacuatiestoel of is een ander evacuatiemiddel, zoals een evacuatiematras, een betere oplossing?
Voor hoofden en coördinatoren bhv is dat een belangrijke afweging. Het gaat namelijk niet alleen om de aanschafkosten van evacuatiemiddelen, maar vooral om veiligheid, inzetbaarheid en het gebruik tijdens een ontruiming.
De bezetting van veel organisaties is de afgelopen jaren veranderd. Door hybride werken weet je vooraf niet altijd wie er aanwezig is en wie tijdens een ontruiming hulp nodig heeft. Ook is niet altijd bekend of iemand zelfstandig kan lopen of zitten.
Juist daarom is het verstandig om bij de vervanging van evacuatiemiddelen opnieuw naar de risico’s én de praktijk te kijken. Een hulpmiddel dat tien jaar geleden goed aansloot bij de behoeften toen, hoeft vandaag niet meer de beste keuze te zijn.
Een evacuatiematras is veelzijdig evacuatiemiddel. Het is geschikt voor mensen die niet zelfstandig kunnen lopen of niet goed kunnen zitten. Denk bijvoorbeeld aan iemand die bewusteloos is, bedlegerig is of tijdelijk niet of (ver)minder(d) mobiel is. Een belangrijk voordeel is dat de persoon niet eerst in een stoel hoeft te worden geplaatst. Dat bespaart kostbare tijd en fysieke inspanning tijdens een ontruiming.
Daarnaast heeft een evacuatiematras geen mechanische onderdelen, zoals wielen, glijrails of remmen. Daardoor is de kans op technische problemen kleiner en blijven de onderhoudskosten beperkt. (VRAAG: moet een matras ook gekeurd worden en wordt het als een medisch hulpmiddel gezien?) Ook vraagt het gebruik minder technische vaardigheden dan een evacuatiestoel, al blijven instructie en regelmatig oefenen uiteraard noodzakelijk.
Een nadeel is dat het verplaatsen van een zwaardere persoon meer fysieke inspanning van de bhv’ers vraagt. Daarnaast zijn er evacuatiematrassen in verschillende kwaliteitsklassen en bijbehorende budgetten. Bovendien kan liggend vervoeren voor sommige personen minder comfortabel zijn, bijvoorbeeld bij ernstige benauwdheid. Dit komt dat een persoon op het matras met de zij- en onderflappen vastgezet wordt.
Een evacuatiestoel is een van de bekendste evacuatiemiddelen en is ontwikkeld voor mensen die nog wel zelfstandig kunnen zitten, maar niet veilig via de trap kunnen vluchten.
Dankzij de glijrails en handgrepen heeft de bhv’er veel controle tijdens het afdalen van een trap. Daarnaast is een evacuatiestoel geschikt om iemand snel horizontaal naar een veilige plek te verplaatsen, bijvoorbeeld naar een ander brandcompartiment.
Daar staat tegenover dat de gebruiker eerst veilig in de stoel moet worden geplaatst en goed moet worden vastgezet. Dat kost extra tijd. Daarnaast vraagt een evacuatiestoel meer training, periodiek onderhoud en een jaarlijkse keuring.
Er bestaat geen evacuatiemiddel dat in iedere situatie de beste oplossing is. Kijk daarom niet alleen naar het hulpmiddel zelf, maar vooral naar de risico’s binnen jouw organisatie.
Stel jezelf bijvoorbeeld de volgende vragen:
Door deze vragen te beantwoorden, kun je bepalen welke evacuatiemiddelen het beste aansluiten bij jouw organisatie.
In de tabel hieronder staan de belangrijkste verschillen tussen de evacuatiematras en de evacuatiestoel.
De beoordeling loopt van zeer positief naar zeer negatief: ++, +, +/-, – en –.
| Onderwerp | Matras | Stoel | Toelichting |
| Geschikt voor mensen die niet kunnen zitten (bewusteloos) | + | – | Het matras is hiervoor goed geschikt. De stoel vraagt dat iemand veilig kan zitten. |
| Snel horizontaal ontruimen | +/- | ++ | De stoel is door de wielen vaak sneller over een vlakke vloer, bijvoorbeeld naar een ander brandcompartiment. |
| Gebruik op trappen | + | +/- | Beide hulpmiddelen kunnen op trappen worden gebruikt. De stoel is minder geschikt bij spiltrappen, smalle trappen, kleine bordessen of slechte treden. |
| Controle tijdens afdalen | +/- | ++ | De stoel geeft meer technische controle door handgrepen, glijrails en remmende werking. |
| Fysieke belasting voor bhv’ers | – | + | Het matras kan zwaarder zijn. Er zijn altijd (voor beide middelen) twee geïnstrueerde bhv’ers nodig. |
| Training en oefenen | + | – | Het matras is intuïtiever, maar instructie blijft nodig. De stoel vraagt meer training en oefening. |
| Comfort voor gebruiker | +/- | + | De stoel biedt een zithouding. Het matras kan hobbelig voelen en heeft geen rugsteun. |
| Gevoel van veiligheid | +/- | +/- | Bij het matras kunnen de flappen een opgesloten gevoel geven. Bij de stoel kan het afdalen op de trap spannend zijn. |
| Technische betrouwbaarheid | ++ | +/- | Het matras heeft geen wielen, remmen of glijrails. De stoel heeft onderdelen die kunnen slijten. |
| Onderhoud | ++ | – | Het matras vraagt minder onderhoud. De stoel vraagt jaarlijks onderhoud en keuring. |
| Aanschafkosten | ++ | — | Het matras is duidelijk goedkoper in aanschaf dan de stoel. |
| Brede inzetbaarheid kantoororganisatie | ++ | +/- | Het matras past beter bij onbekende risico’s, zoals bewusteloosheid of niet kunnen zitten. De stoel is vooral geschikt als iemand kan zitten. |
De keuze voor een evacuatiematras of evacuatiestoel hangt af van de situatie en van wat de persoon nog zelf kan. Deze tabel is bedoeld als praktische richtlijn voor bhv’ers. Bij twijfel volgen bhv’ers altijd de eigen instructie en de aanwijzingen van professionele hulpdiensten.
| Situatie of aandoening | Meest passende middel | Waarom |
| Bewusteloos | Matras | Een bewusteloos persoon kan meestal niet zelfstandig zitten. Liggend verplaatsen ligt dan meer voor de hand. |
| Niet zelfstandig kunnen zitten, bedlegerig of zeer beperkt mobiel | Matras | De evacuatiestoel vraagt dat iemand veilig kan zitten en goed kan worden vastgezet. |
| Gebroken been | Afhankelijk van de situatie | Kan iemand goed zitten en is horizontaal verplaatsen nodig? Dan kan de evacuatiestoel handig zijn. Kan iemand niet goed zitten of geeft verplaatsen naar de stoel te veel belasting, dan past de evacuatiematras beter. |
| Rug-, nek- of heupklachten | Meestal Matras, maar afhankelijk van de houding | De zithouding in een evacuatiestoel kan klachten verergeren. Plat liggen kan ook onprettig zijn. Kies wat het minst belastend is. |
| Ernstige benauwdheid | Meestal stoel | Rechtop zitten kan nodig zijn om beter te kunnen ademen. Liggend vervoeren kan dan minder geschikt zijn. |
| Paniek of angst voor opgesloten gevoel | Vaak stoel | De flappen van het matras kunnen een opgesloten gevoel geven. Een stoel kan prettiger zijn als de persoon goed kan zitten. |
| Wel kunnen zitten, maar niet kunnen lopen | Stoel | De stoel is geschikt voor mensen die kunnen zitten, maar het gebouw niet zelfstandig kunnen verlaten. |
| Snel horizontaal ontruimen naar ander brandcompartiment | Stoel | Door de wielen is de stoel vaak sneller en makkelijker over de vloer te verplaatsen. |
In sommige situaties kan een stevige bureaustoel met wielen ook worden gebruikt om iemand kort horizontaal te verplaatsen, bijvoorbeeld naar een ander brandcompartiment. Dit is vooral een noodoplossing als iemand kan zitten en de route vlak en veilig is. Een bureaustoel is geen vervanging voor een evacuatiestoel of evacuatiematras. Gebruik dit alleen als het past binnen de bhv-instructie en de situatie veilig genoeg is.
Voor veel kantoororganisaties is een evacuatiematras de meest logische basisvoorziening. Dit evacuatiemiddel is breed inzetbaar, vraagt weinig onderhoud en kan worden gebruikt bij verschillende soorten hulpvragers.
Een evacuatiestoel blijft daarnaast een waardevolle aanvulling voor situaties waarin iemand goed kan zitten of wanneer een snelle verplaatsing nodig is.
Kies daarom niet automatisch opnieuw voor hetzelfde hulpmiddel als voorheen. Door kritisch te kijken naar de risico’s, de bezetting en de gebouwsituatie maak je een keuze voor evacuatiemiddelen die beter aansluit bij de praktijk én bij de veiligheid van medewerkers en bezoekers.
